Op 13 februari om 12:00 verdedigt Frank Schilder zijn proefschrift ter verkrijging van de graad van doctor aan de Universiteit Utrecht.
Beeld: © ec
Het proefschrift
Het proefschrift richt zich op de effecten van acute stress en hoe dit mogelijk het cognitief functioneren beïnvloedt. Acute stress, zoals het woord al verraadt, is een directe reactie van je lichaam op uitdaging of dreiging waarbij hormonen als adrenaline en cortisol vrijkomen om je alert en klaar te maken voor actie. Ook worden cognitieve functies versterkt om accuraat te kunnen reageren op de stressor. Bij zeer hoge stressniveaus verschuift de prioriteit echter naar snelle actie, waardoor complexere cognitieve processen minder worden benut. Dit kan leiden tot verminderd functioneren en minder effectieve besluitvorming.
Militairen worden vaak blootgesteld aan extreem stressvolle omstandigheden waarin snelle keuzes moeten worden gemaakt, vaak met beperkte informatie en mogelijk verlies van levens. Het is daarom van enorm belang dat onderzocht wordt welke effecten stress bij militairen teweegbrengt. Tegelijkertijd blijken bestaande laboratoriumtaken onvoldoende aan te sluiten op de militaire context, terwijl operationele trainingen vaak intensief, kostbaar, en moeilijke controleerbaar zijn.
De onderzoeken in dit proefschrift richten zich daarom voornamelijk op het opwekken van acute, militair-relevante stress met innovatieve en gecontroleerde methoden zoals blootstelling aan hite, hoogte (in VR) en virtuele gevechtssimulaties.
Deze methoden maakten het mogelijk om stress op een gecontroleerde manier te onderzoeken, terwijl ze tegelijkertijd een realistische ervaring behielden. Het laatste onderzoek in dit proefschrift richt zich op morele besluitvorming en op de demografische en psychologische factoren die bijdragen aan specifieke morele profielen.
Uit de resultaten bleek dat militairen in het algemeen veerkrachtig zijn als het om stress gaat in een laboratoriumsetting. Sommige methoden, zoals een virtual‑reality‑hoogtesimulatie en hitte blootstelling, werkten beter om stressreacties op te roepen dan virtuele gevechtssimulaties. Daarnaast werd duidelijk dat er grote individuele verschillen zijn in hoe mensen reageren, afhankelijk van bijvoorbeeld hun achtergrond of persoonlijke overtuigingen.
Dit proefschrift laat zien dat stress niet met één enkele methode te vatten is. Het is een complex en veelzijdig verschijnsel dat vraagt om een combinatie van psychologische en fysiologische benaderingen. De bevindingen vormen een belangrijke basis voor toekomstig onderzoek en de ontwikkeling van training die mensen beter voorbereidt op presteren onder druk, zowel binnen het leger als in andere veeleisende beroepen.